AI Yatırımı ROI Hesabı: “Deney” mi “Ürün” mü?

Yapay zeka yatırımları hızla artarken, en kritik soru çoğu zaman net cevaplanmaz: Bu çalışma bir “deney” mi, yoksa “ürün” mü? ROI (Return on Investment) hesabı, bu ayrımı yapmadan sağlıklı yapılamaz. Deney odaklı AI çalışmaları öğrenme üretirken, ürün odaklı AI yatırımları ölçülebilir iş değeri üretmek zorundadır.

Deney Olarak AI: Ne Beklenmeli?

Deney (PoC / pilot) niteliğindeki AI çalışmaları, belirsizliği azaltmayı ve teknik-iş uyumunu test etmeyi amaçlar. Bu aşamada ROI beklentisi doğrudan finansal getiri değil, öğrenme ve risk azaltımıdır.

Verinin uygunluğunu ve kalitesini test etmek
Kullanım senaryosunun teknik olarak mümkünlüğünü görmek
Model yaklaşımını ve mimariyi doğrulamak
Organizasyonel olgunluğu ölçmek

Ürün Olarak AI: ROI Nereden Gelir?

Ürünleşmiş AI çözümleri, canlı ortamda sürekli çalışan ve iş süreçlerine entegre olan sistemlerdir. Bu noktada ROI, net metriklerle ölçülmelidir.

Maliyet düşüşü (otomasyon, operasyonel verimlilik)
Gelir artışı (kişiselleştirme, dönüşüm oranları)
Risk azalması (dolandırıcılık, hata oranları)
Hız ve ölçek avantajı

Yanlış ROI Hesaplarının Kaynağı

Birçok kurum, deney aşamasındaki çalışmalardan ürün ROI’si bekleyerek hayal kırıklığı yaşar. Bu durum genellikle beklenti ve kapsamın net olmamasından kaynaklanır.

Deney aşamasını gizli ürün gibi konumlandırmak
Dolaylı kazanımları hesaba katmamak
Operasyon ve bakım maliyetlerini göz ardı etmek
Ürünleşme için gerekli MLOps ve yönetişimi hesaba katmamak

Doğru ROI Yaklaşımı Nasıl Kurulur?

Sağlıklı bir ROI hesabı için önce “bu AI çalışması ne?” sorusu net cevaplanmalıdır. Deney ve ürün için ölçüm kriterleri farklıdır.

Deneylerde: öğrenme çıktıları ve risk azaltımı ölçmek
Ürünlerde: net iş metrikleri ve finansal etki tanımlamak
Ürünleşme yol haritasını baştan planlamak
Başarı kriterlerini iş birimleriyle birlikte belirlemek

Sonuç

AI yatırımlarında en büyük hata, deney ile ürünü birbirine karıştırmaktır. Deneyler öğrenme üretir, ürünler değer üretir. Kurumlar bu ayrımı net yaptığında, ROI tartışması belirsizlikten çıkar ve stratejik bir karar mekanizmasına dönüşür.